Kiedy mówi się o „męskim zdrowiu”, w pierwszej kolejności na myśl przychodzi prostata i wizyty w gabinecie urologa. Znacznie rzadziej kojarzy się z tematyką męskiego układu rozrodczego, gospodarki hormonalnej i procesów wpływających na płodność.
Czy wiesz, że właśnie tym obszarem zajmuje się andrologia? Co to za dziedzina medycyny, jakie kompetencje mają lekarze specjaliści i w jakich przypadkach pacjenci trafiają na konsultacje andrologiczne?
Andrologia – co to za dziedzina medycyny?
Andrologia to dziedzina medycyny zajmująca się zdrowiem mężczyzny, w szczególności funkcjonowaniem męskiego układu rozrodczego oraz zaburzeniami płodności. Jej nazwa pochodzi od greckiego „andros”, czyli „mężczyzna” oraz “logos” – nauka. Zakres zainteresowania andrologii obejmuje m.in. jądra, najądrza, nasieniowody, pęcherzyki nasienne oraz prącie. Zagadnienia dotyczące prostaty najczęściej pozostają w kompetencjach urologii, jednak w kontekście płodności i zaburzeń hormonalnych mogą również stanowić element diagnostyki andrologicznej.
Warto podkreślić, że andrologia w Polsce nie funkcjonuje jako odrębna, samodzielna specjalizacja lekarska. Andrologiem jest zazwyczaj lekarz, który ukończył specjalizację z zakresu urologii, endokrynologii lub innej dziedziny pokrewnej, a następnie poszerzył swoje kompetencje o szkolenia i certyfikację w zakresie andrologii klinicznej.
Czym zajmuje się androlog?
Androlog zajmuje się diagnostyką i leczeniem schorzeń związanych z męskim układem rozrodczym oraz zaburzeniami hormonalnymi u mężczyzn. Do najczęstszych obszarów jego działalności należą:
- diagnostyka i leczenie niepłodności męskiej,
- zaburzenia spermatogenezy i jakości nasienia,
- zaburzenia hormonalne (np. niedobór testosteronu),
- zaburzenia dojrzewania płciowego,
- andropauza i procesy starzenia się układu rozrodczego,
- zaburzenia erekcji i ejakulacji,
- diagnostyka zmian w obrębie jąder (np. żylaki powrózka nasiennego, torbiele, guzy).
Warto zwrócić uwagę na doświadczenie danego lekarza, zanim umówimy się na wizytę. Każdy androlog udzieli fachowej porady, ale najlepiej wybierać specjalistę, który na co dzień zajmuje się problemami podobnymi do naszych.
Jeśli pacjent dopiero rozpoczyna diagnostykę i nie wie jeszcze, co jest przyczyną dolegliwości, nie musi się obawiać – lekarz w razie potrzeby skieruje go do innego specjalisty lub zaproponuje dalsze konsultacje.
Czy androlog zajmuje się tylko zdrowiem mężczyzn?
Pacjentem androloga jest mężczyzna, jednak w przypadku diagnostyki niepłodności bardzo często wizyta odbywa się z udziałem obojga partnerów. Obecność partnerki pozwala na zebranie pełniejszego wywiadu oraz omówienie dalszego planu diagnostycznego i terapeutycznego. Nie zmienia to faktu, że zakres badań i leczenia prowadzony przez androloga dotyczy zdrowia mężczyzny.
O niepłodności mówimy wtedy, gdy mimo regularnego współżycia bez zabezpieczenia antykoncepcyjnego przez 12 miesięcy nie dochodzi do ciąży. Jeśli kobieta ma więcej niż 35 lat, lekarze zalecają rozpoczęcie badań już po 6 miesiącach bezskutecznych starań. W takiej sytuacji sprawdzana jest zarówno płodność kobiety, jak i mężczyzny, dlatego często zaleca się wizytę u androloga.
Diagnostyka niepłodności jest złożonym zagadnieniem, które często wymaga współpracy kilku specjalistów – ginekologa, endokrynologa i właśnie lekarza zajmującego się andrologią.
Jak wygląda wizyta w gabinecie androloga?
Pierwsza wizyta zawsze rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego. Pojawiają się w nim pytania związane z przyczyną zgłoszenia się do gabinetu, ale także z ogólnym zdrowiem pacjenta, przebytymi chorobami, przyjmowanymi lekami, wcześniejszymi urazami w obrębie jąder oraz z kwestiami związanymi z płodnością.
Po wstępnej rozmowie specjalista może przeprowadzić badanie fizykalne – oceniające mosznę, jądra, prącie oraz okolice pachwinowe.
W wielu przypadkach lekarz zleca dodatkowe badania laboratoryjne – m.in. oznaczenie poziomu testosteronu, LH, FSH, estradiolu, prolaktyny, SHBG i innych hormonów wpływających na pracę jąder lub wykonanie seminogramu (badania nasienia).
Kiedy zgłosić się do androloga?
Na wizytę do androloga należy umówić się przy:
- dolegliwościach dotyczących jąder,
- zmianach wielkości moszny,
- bólu, obrzęku lub dyskomforcie w okolicy pachwinowej,
- zaburzeniach erekcji,
- spadku libido,
- przedwczesnym wytrysku,
- zmienionym wyglądzie nasienia (nieprawidłowej mętności, nietypowej barwie, zmienionej lepkości lub nieprzyjemnym zapachu),
- obecności zmian widocznych w USG jąder (przy wykrytych torbielach, guzach, zwapnieniach).
Jaki inny lekarz może skierować do androloga?
Wielu pacjentów po raz pierwszy słyszy o andrologu dopiero w trakcie leczenia u innego lekarza. To właśnie specjaliści tacy jak urolog, endokrynolog czy lekarz rodzinny najczęściej sugerują, że warto skonsultować się z andrologiem.
W tym przypadku słowo „skierowanie” należy rozumieć raczej jako zalecenie wizyty, a nie zawsze jako formalny dokument. W prywatnych placówkach do androloga można umówić się bez skierowania. Dokument jest potrzebny jedynie wtedy, gdy chcemy skorzystać z opieki w ramach NFZ.
Zalecenie wizyty u androloga pacjent może otrzymać m.in. od::
- urologa, gdy zaistnieje potrzeba bardziej specjalistycznej diagnostyki nasienia lub zaburzeń gospodarki hormonalnej; endokrynologa w sytuacji, gdy wyniki badań hormonalnych wskazują na zaburzenia syntezy testosteronu.
Andrologia – podsumowanie
Andrologia stanowi istotny obszar medycyny zajmujący się zdrowiem mężczyzny, szczególnie w zakresie płodności, funkcji hormonalnych oraz zaburzeń układu rozrodczego. Wizyta u androloga jest ważna nie tylko wtedy, gdy pojawiają się niepokojące objawy, ale również na etapie planowania rodziny czy w ramach profilaktyki.
Świadomość istnienia tej specjalizacji wciąż rośnie, a jej znaczenie jest nie do przecenienia. Współpraca androloga z innymi specjalistami, takimi jak urolog, endokrynolog czy ginekolog, umożliwia pełne i skuteczne podejście do diagnostyki.
Regularna kontrola zdrowia intymnego, szybka reakcja na dolegliwości oraz świadome korzystanie z konsultacji andrologicznych to fundament dbania o męskie zdrowie przez całe życie.
Chcesz omówić nowoczesne metody leczenia m.in. niepłodności? Umów się na konsultację andrologiczną na Mokotowie w Warszawie.
Bibliografia:
- Słowikowska-Hilczer, J. (2020). Andrologia. Zdrowie mężczyzny od fizjologii do patologii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
- Polskie Towarzystwo Andrologiczne. Andrologia. Pobrane z: https://andrologia-pta.com.pl/andrologia%2C78.html
- Kondzior, S. (2023). Niepłodność–epidemiologia, etiopatogeneza, diagnostyka. Studia Teologii Dogmatycznej, (9), 87-98.
- Lienou, L. L (2016). An Overview to Andrology. Austin Andrology, 1(1), 1001.
- Mulawkar, P. M., Maheshwari, P. N., & Agrawal, S. G. (2021). Clinical andrologists: do we really need them in the era of ART?. Journal of Human Reproductive Sciences, 14(2), 105-112.
- Walaszek, K., Tomala, B., Kowalska, I., & Rej-Kietla, A. (2017). Andropauza i proces starzenia się a jakość życia mężczyzn po 50. roku życia. Forum Medycyny Rodzinnej 11(5), 209-215.
